آسم یا تنگی نفس یکی از بیماری های نسبتا شایع است که سبب ایجاد اختلال در تنفس فرد می شود .این بیماری به دو صورت خفیف یا شدید دیده می شود و در موارد شدید می تواند برخی افراد را حتی از انجام فعالیت های عادی و روزمره زندگی بازدارد .در سلامت وب امروز شما را با علایم این بیماری ،نحوه تشخیص و روش های کنترل و درمان این بیماری آشنا می کنیم. |
آسم چیست؟
آسم ASTHMA واژه ای یونانی به معنای تنگی نفس می باشد. این بیماری نوعی بیماری مزمن بوده و تنگی نفس ناشی از آن به علت تورم لوله های تنفسی به وجود می آید .این سندرم به علت التهاب مزمن مسیر های تنفسی از طریق انسداد عودکننده و برگشت پذیر راه هوایی تشخیص داده میشود.
انواع آسم
انواع آسم علاوه بر آسم بر اثر ورزش یا آسم عصبی موارد زیر می باشد:
1- آسم آلرژیک (بیرونی)
شایع ترین نوع این بیماری آسم آلرژیک بوده و عموما در زمان کودکی ایجاد می شود و سابقه ابتلا به این بیماری در خانواده موجود می باشد .اکثر افراد مبتلا به این نوع از این بیماری سابقه ابتلا به بیماری های آلرژیک مانند آلرژی های بینی یا اگزما را نیز دارند.
2- غیرآلرژیک (درونی)
این نوع از بیماری عموما پس از 30 سالگی ایجاد می شود و در زنان بیشتر از مردان دیده می شود .چاقی مهمترین دلیل ابتلا به این نوع آسم می باشد .در ضمن این نوع از عارضه مزمن بوده و بر اثر محرک ها و عوامل غیرآلرژیک ایجاد می شود.
طبقه بندی آسم
طبقه بندی آسم |
علایم و نشانه ها |
نوع متناوب خفیف | علایم خفیف به میزان 2 بار در هفته و 2 شب در ماه رخ می دهد. |
نوع همیشگی خفیف | علایم بیش از 2 بار در هفته بروز می کند اما بیش از یک بار در روز بروز نمی کند. |
نوع همیشگی متوسط | علایم یک بار در روز یا بیشتر از یک شب در هفته بروز می کند. |
نوع همیشگی وخیم | علایم در اغلب روزها در تمام طول روز و در شب بطور مکرر وجود دارد. |
تفاوت آسم با بیماری مزمن انسداد ریه (COPD)
همان طور که گفتیم بیماری آسم در نتیجه باریک شدن برگشت پذیر مسیر هوایی و تنفسی ایجاد می شود اما در بیماری انسداد ریه یا COPD باریک شدن مسیر هوایی برگشت پذیر نمی باشد.اگر چه ممکن است برخی از علایم این دو بیماری شبیه هم باشند اما شدت علایم در انسداد ریوی بیشتر بوده و نیاز به اکسیژن درمانی در این بیماران وجود داشته باشد .
عوامل افزایش دهنده ریسک خطر ابتلا به آسم
- عوامل ژنتیکی و وراثتی
- سابقه ابتلا به آلرژی
- سابقه ابتلا به تب یونجه
- سابقه ابتلا به بیماری تنفسی ویروسی مانند سینسیشیال تنفسی (RSV)
- استعمال دخانیات
- قرارگیری در معرض آلرژن هایی مانند گرد و غبار، دود تنباکو ، دود سیگار ،سوسکهای حمام، کپکها و گردههای گیاهان
- چاقی و ….
علائم و نشانههای ابتلا به آسم
- سرفه شدید در شب ها
- خس خس سینه در هنگام نفس کشیدن
- احساس ناراحتی در قفسه سینه
- سبکی سر
- تپش قلب
- خستگی
- اِشکال در تنفس (بهخصوص در هنگام ورزش یا در طول شب)
- گشاد شدن سوراخ های بینی هنگام تنفس
آسم چگونه تشخیص داده میشود؟
جهت تشخیص آسم مراجعه به یک متخصص ریه الزامیست .پزشک پس از معاینه شما و شنیدن شرح حال و بررسی سوابق و پرونده پزشکی شما احتمال وجود آسم یا بیماری های دارای علایم مشابه مانند رینیت آلرژیک ،عفونت های تنفسی یا برونشیت را تشخیص می دهد. استفاده از روش های تشخیصی برای تایید ابتلای شما با آسم با استفاده از روش های زیر آسان تر خواهد شد :
1. تست عملکرد ریه یا اسپیرومتری
در تست اسپیرومتری لوله ای پلاستیکی در دهان بیمار قرار می دهند و از بیمار می خواهند در آن با تمام توان خود بدمد .با استفاده از این روش حجم ریه ها و عملکرد ریه توسط دستگاه اسپیرومتر ارزیابی می شود و وجود یا عدم وجود آسم را تایید و یا رد می کند .اگر عملکرد ریه ها پس از استفاده از اسپری های تنفسی مانند آلبوترول به طور قابل توجهی بهبود یافت ابتلا به آسم در شما تایید می شود.
2. اندازهگیری اکسید نیتریک بازدم (FeNO)
یکی دیگر از روش های تشخیص این بیماری اندازه گیری اکسید نیتریک بازدم می باشد .این تست مشابه تست اسپیرومتری انجام شده و بالا بودن سطح اکسید نیتریک در بازدم نشانه التهاب آلرژیک و آسم می باشد.
3. تست پوستی برای تعیین حساسیت به آلرژن ها
حساسیت به آلرژی های محیطی، معمولا توسط تست پوست تشخیص داده می شود .نتیجه این تست قابل قبول تر از آزمایش خون (کشت بافت و سلول یا in vitro) می باشد.
4. سایر آزمایشات
- تست چالش متاکولین
- تصویربرداری از قفسهی سینه
- تستهای قلبی
- آزمایش خون جهت چک کردن سطح آنتیبادی آلرژیک (IgE) یا گلبولهای سفید
آسم چگونه درمان می شود؟
پزشک اقدامات درمانی لازم را جهت درمان بیماری آسم و کنترل علایم آن جهت به حداقل رساندن احتمال تشدیدهای آتی انجام می دهد .بدین منظور پزشک با توجه به شرایط بیمار و سیر پیشرفت بیماری از روش های درمانی زیر استفاده می نماید :
1- دارو درمانی
استفاده از کورتیکو استروئیدهای استنشاقی (ICS)، و سایر داروهای مفید در این زمینه مانند آلبوترول ،پروونتیل، ونتولین، پروایر، پروایر رسپیکلیک، مکسایر، زوپنکس و …سبب بهبود علائم آسم بوده و به عنوان خط اول درمان ضدالتهابی به شمار می آیند .
این داروها سبب بازکردن راه های هوایی و بهطور معمول برای درمان حملههای آسم استفاده می شوند.
2-درمان بیماری های همزمان مانند رینیت آلرژیک و بیماری رفلاکس معده به مری
3- تزریق واکسن هایی مانند آنفولانزا و واکسن پنومونی
4- تغییر شیوه و محل زندگی
5-دورماندن از محرک های آلرژن
6- کاهش وزن
7- پیروی از تدابیر بوعلی سینا
عوامل ایجاد کننده و درمان آسم با طب بوعلی سینا
عوامل ایجاد یا تشدید کننده:افراط در خوردن مواد دارای کربوهیدرات ،غذاهای چرب و ثقیل،تماس با فضولات سوسک یا گرد و خاک یا گردهای گیاهی و شوره های بدن حیوانات ،عدم کارایی قلب و کلیه (بر اثر کبر سن )،بالش پردار،غذاهای شور،غذاهای خیلی شیرین،قتد ،شکر ،مربا ،نوشابه های گازدار،قهوه ،کاکائو،شکلات،خیارشور،آسپرین،فرآورده های دریایی،تماس با حیوانات،کلم،پنیر،سیگار،میوه های ترش،موز،توت فرنگی،کیوی،طالبی،شوید،آب سرد،(استحمام و نوشیدن)،آب لیموی کهنه،گلاب،کمبود« منیزیم،منگنز،مس،نقره،طلا،کبالت،کلسیم،آهن و سدیم»،تزریق پنی سیلین یا جنتامایسین ،قهقهه زدن ،ترشی و سرکه
درمان آسم با طب بوعلی سینا
استنشاق سیر و پیاز رنده شده (روزی سه بار)،شنا در آب(هفته ای دو بار)،عسل آب شده+قرص مخمر،رژیم یک تا دو هفته ای آب پرتقال شیرین ،انگور رسیده،آب انگور،رژیم هویج خام یا پخته،سوپ«هویج +سیر+پیاز+جعفری+گشنیز+آب لیمو»،سالاد «هویج خام +پیاز+روغن ذرت+جعفری+کاهو+سیر+آب لیمو»،شربت پیاز با عسل ،«آب شلغم +اندکی پودر نبات »هر نیم ساعت یک مشت مک بزنید .،دم کرده ی رازیانه (5 گرم)+گلبرگ شقایق(1 گرم)روزی سه فنجان پیش از سه وعده غذایی ،عرق اکلیلی کوهی (3 گرم )+گلبرگ شقایق(3 گرم)+جعفری (4 گرم)+تیول (5 گرم)+تخم هویج (7 گرم)+اسطوخدوس(7 گرم)+تخم کاهو (4 گرم)+بادرنجبویه (7 گرم)+برگ بارهنگ (4 گرم)+آویشن (5 گرم) را با عسل شیرین نموده و سه استکان در روز در فواصل معین بنوشید .هر روز یک عدد سیب قرمز با پوست ،هر روز دو تا سه عدد گوجه فرنگی ،مصرف ویتامین ای توسط زنان باردار احتمال ابتلا به آسم در سنین بالا کاهش می دهد ،آب ترب با عسل مک بزنید ،جوشانده «ریشه پوست کندهی فاشرا +عسل»،سیگار برگ گیاه قیصوم ،مالیدن ضماد پیاز رنده شده به کف پاها به مدت 30 دقیقه